گروه باباطاهر از گروههای برجستهٔ موسیقی مقامی ایران و از مهمترین جریانهای معاصر تنبورنوازی جمعی بود. این گروه در سال ۱۳۶۸ توسط سید خلیل عالینژاد شکل گرفت و تا اواخر دههٔ ۱۳۷۰ یکی از چهرههای اثرگذار موسیقی عرفانی ایران به شمار میرفت.
پیدایش گروه باباطاهر را میتوان ادامهٔ طبیعی حرکت فرهنگیای دانست که از دههٔ پنجاه خورشیدی در منطقهٔ صحنه و کرمانشاه آغاز شده بود. در آن دوره، گروههایی چون تنبورنوازان صحنه به سرپرستی سید امرالله شاهابراهیمی تلاش کردند ساز تنبور را از فضای آیینی جمخانهها به صحنهٔ عمومی و کنسرت بیاورند. همین جریان زمینهای شد تا شاگردان جوان آن مکتب، از جمله سید خلیل عالینژاد، در دههٔ شصت و هفتاد مسیر تازهای در پیش گیرند.
عالینژاد پس از سالها تجربهٔ نوازندگی و تدریس، در سال ۱۳۶۸ گروه باباطاهر را بنیان گذاشت. نام گروه برگرفته از شاعر عارف، باباطاهر همدانی، بود که دوبیتیهای او پیوندی دیرینه با حالوهوای موسیقی تنبور دارد.
گروه باباطاهر متشکل از چند تنبورنواز، نوازندهٔ دف و عود بود و در ترکیب خود از هنرمندانی بهره میبرد که همگی از خاستگاههای فرهنگی و موسیقایی متفاوت میآمدند. این تنوع، هویت صوتی ویژهای به گروه بخشید.
اعضای اصلی گروه در دورهٔ اوج عبارت بودند از:
آنچه گروه باباطاهر را از دیگر گروههای تنبورنوازی متمایز میکرد، نگاه ارکسترال عالینژاد به ساز تنبور بود. او تنبور را نه صرفاً سازی آیینی، بلکه سازی با ظرفیت چندصدایی و ترکیبپذیر میدانست.
در این گروه، تنبور، دف و عود در کنار هم صدایی چندلایه ایجاد میکردند؛ ترکیبی که در زمان خود بیسابقه بود و تا امروز نیز الهامبخش گروههای تنبورنوازی معاصر به شمار میآید.
گروه باباطاهر در طول فعالیت خود کنسرتهای متعددی برگزار کرد که مهمترین آن، اجرای تالار وحدت در میانهٔ دههٔ هفتاد بود. این اجرا بهعنوان نقطهٔ اوج هماهنگی و پختگی گروه شناخته میشود.
از دل فعالیتهای این گروه، آلبومهای «آیین مستان» و «ثنای علی» منتشر شدند که هر دو امروز در زمرهٔ آثار مرجع موسیقی تنبور محسوب میشوند. همچنین اثر ویدئویی «زمزمهٔ قلندری» بازتابی تصویری از حالوهوای گروه و رهبری خاص عالینژاد است.
گروه باباطاهر در گسترش نگرش نو به موسیقی تنبور نقشی بنیادین داشت. این گروه توانست مرز میان موسیقی آیینی و صحنهای را کاهش دهد و تنبور را به عرصهٔ موسیقی جدی و هنری ایران وارد کند.
بسیاری از نوازندگان نسل جدید، از جمله هنرمندان کرد و لک، گروه باباطاهر را بهعنوان الگویی از تنبورنوازی جمعی، موزون و چندصدایی میشناسند.
پس از درگذشت ناگهانی سید خلیل عالینژاد در آبان ۱۳۸۰ در سوئد، گروه باباطاهر نیز از هم پاشید. هر یک از اعضای آن مسیر هنری خود را دنبال کردند، اما روح و نگرش موسیقایی گروه در آثار و شاگردان عالینژاد ادامه یافت.
