۰۷- مقام سولتانِ دینه ۱ (سلطانِ دینِ ما)

کلام (حقانی)

گستره صوتی: دو، می‌بمل، فا، سل، لابمل، سی‌بمل.

میزان‌نما در بخش‌های ضربی:  ده‌ هشت،  سه‌ هشت.

کوک: هفت دستان یا به‌رز (دو، دو، سل)

این مقام نیز از مقام‌های حقانی است و سربند آن همان بیت اول است:

سولتان دینه یا عه‌لی

پیر بنیامینه شا عه‌لی

سلطان و مراد و مرشد ما پیر بنیامین است.

اما ترجمه حیدر کاکی در کتاب «موسیقی یارسان» از بیت اول چنین است: «استاد بزرگ و اجتماع دین ما، سلطان صحاک است که روح علی در کالبد او دمیده است و پیر بنیامین همواره همراه اوست. سید قباد حسینی می‌گوید «این مقام توسط چهار ملکه به نام‌های داوود، پیر موسی، مصطفی و بنیامین سروده شده و در زمان تکمیل دین یارسان توسط سلطان صحاک اتفاق افتاده است». با توجه به متن شعر نیز متوجه می‌شویم که سولتانِ دینه را یاران سلطان صحاک در وصف او سروده‌اند. شعر از درویش دوسته است که یکی از چهل تن آسید حیدر براکه (1290-1210) می‌باشد. آسید حیدر در چهل سالگی جایگاه تجلی ذات می‌شود و پس از آن، چهل تن را از بزرگان یارسان جمع می‌کند که به «چهل تن آسی براکه» مشهور هستند. این چهل تن نمادی از چهل روح یا چهل فرشته‌­ی الهی هستند که با اسب­‌های آماده و زین‌ و برگ­­ شده، آماده‌­ی یاری‌­رساندن هستند. باتوجه به انتقاد آشکار آسید براکه از بی‌عدالتی، تکیه‌ی او مورد تعرض و تهاجم توپخانه‌ی ناصرالدین شاه قاجار قرار گرفت و بسیاری از دفاتری که جمع کرده بود را سوزاندند. درویش دوسته دفتری دارد مشتمل بر ۱۰۰ بند کلام که اکنون به جای مانده است. لازم به ذکر است که این مقام در اعیاد و مراسم‌های مذهبی یارسان بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در خصوص ویژگی‌های موسیقایی این مقام نیز حیدر کاکی آورده است که «این مقام ابتدا با ریتم ۱۰ ضربی شروع می‌شود و در ادامه با ریتم ۳ ضربی اجرا می‌شود و هر مصراع آن ۱۲ ضرب است و به صورت چهار قسمت سه ضربی اجرا می‌شود. در بم‌ترین حالت به می، و در زیرترین حالت به سی‌بمل می‌رسد».